De twee belangrijkste, meest in het oog springende, voordelen van Open Source Software zijn de leveranciersonafhankelijkheid en het feit dat je geen licentiekosten hoeft te betalen.
Leveranciersonafhankelijkheid Leveranciersonafhankelijkheid (het tegenovergestelde van vendor lock-in) wil zeggen dat een klant onafhankelijk is van een bepaalde leverancier voor producten en service en dat het goed mogelijk is over te stappen naar een andere leverancier zonder aanzienlijke overstapkosten. Omdat de broncode vrij beschikbaar is, kan in principe iedereen de Open Source Software aanpassen. Je bent dus niet meer afhankelijk van de oorspronkelijke auteur (of bedrijf), en dat biedt een aantal voordelen:
De vraag is echter hoe vaak aanpassing van code door derden plaats zal gaan vinden. Jules Lauwerier, proces- en informatiearchitect van de gemeente Ede, denkt het doorgronden van andermans broncode zoveel tijd kost dat het vaak sneller (en dus goedkoper) is om de gewenste functionaliteit zelf te bouwen. Van den Assem et al (2007) zeggen:
Bij standaard open source pakketten die door meerdere leveranciers ondersteund worden, zal de overschakeling van leveranciers redelijk mogelijk zijn. Indien er geen sprake is van een standaard pakket, of er is doorontwikkeld op basis van bestaande open source software, dan zal omschakeling veel moeilijker zijn. Gebrek aan compatibiliteit en standaardisatie zorgen er dan vaak voor dat er afhankelijkheden tussen stukken software aanwezig blijven, waardoor het uitnemen van één software component en vervanging door een andere moeilijk en duur is. Laat met [sic] het softwareproduct dan ongewijzigd en vervangt men de leverancier, dan is er sprake van hoge inwerkkosten. Leveranciersonafhankelijkheid wordt dus wel bevorderd door het open source software model, maar er zijn altijd nog aanzienlijke omschakelkosten (ook wel switching costs genoemd in goed ICT jargon). (p. 9).
Een ontwikkelaar van proprietary software verdient zijn geld door het verkopen van software en niet door het bieden van service en ondersteuning, dat is alleen een kostenpost. Als de markt verzadigd raakt zal een producent eerst proberen ‘nieuwe’ versies in de markt te zetten maar daar zullen bestaande klanten steeds minder vaak in mee gaan. Op de lange termijn kan een leverancier alleen overleven als hij een monopolie heeft waardoor klanten geen andere mogelijkheid hebben dan elke keer maar weer een nieuwe versie (inclusief nieuwe fouten) te kopen.
Geen licentiekosten Omdat je geen licentiekosten hoeft te betalen, maakt het niet meer uit of je 3 of 30 of 300 gebruikers hebt, dat kost niets extra. Baten (2003) zegt dat volgens een onderzoek van CMG dit argument alleen relevant is voor relatief kleine organisaties van minder dan duizend werkplekken, daarboven ‘gaan de beheerskosten een alles overheersende rol spelen’ (p. 28). Voor archieven en DIV-afdelingen scheelt het ontbreken van licentiekosten dus veel geld bij de aanschaf van nieuwe software. Dit voordeel (geen aanschafkosten) werd ook genoemd door een aantal geïnterviewden. Je hoeft bovendien geen licentieadministratie bij te houden en loopt ook niet meer de kans op een hoge boete omdat je net één gebruiker meer hebt dan contractueel was bepaald. Bij de ene proprietary licentie betaal je namelijk per gebruiker, bij een ander per CPU en bij weer een andere per inwoner. Licenties worden verderop besproken, meer informatie over het kostenaspect is hier te vinden. Doordat leveranciers geen geld meer verdienen met het verkopen van licenties, zal er een verschuiving optreden ‘naar dienstverlening zoals advies, training, beheer etc.’ (Theunissen, 2007).
Open Standaarden In een onderzoek van Forrester Consulting (2007) bleek dat ruim 75% van de ondervraagden de ondersteuning van open standaarden, de mogelijkheid van onbeperkt gebruik en het niet vastzitten aan een leverancier de belangrijkste eigenschappen van Open Source Software vonden. Forrester Consulting merkt terecht op dat deze eigenschappen niet uniek zijn voor Open Source Software, maar dat gebruikers dit veel belangrijker vinden dan bijv. de mogelijkheid om de broncode in te zien. Bij Open Source Software kun je het gebruikte bestandsformaat altijd herleiden omdat de broncode openbaar is, waardoor je gemakkelijk (en legaal) kunt zien hoe een programma kan communiceren met een ander programma. Ook kun je zien wat het programma met gegevens doet zodat datamanipulatie transparant blijft, en gegevens toegankelijk blijven. Een van de geïnterviewden zegt: ‘open source geeft op de lange termijn hopelijk meer garanties voor het kunnen reconstrueren van digitale bestanden, mocht er iets mee aan de hand zijn of mocht de software niet meer te vinden zijn’. Bij proprietary software is de software voor de gebruiker meestal één geheel met het bestandsformaat. Closed source softwarebedrijven willen vooral winst maken en kiezen er dan vaak voor om (open) standaarden te negeren of eigen uitbreidingen toe te voegen aan (open) standaarden. Als gebruikers eenmaal aan de software gewend zijn en hun gegevens hebben ingevoerd wordt het heel moeilijk om over te stappen naar een ander product, ook al zou dat beter zijn. Open Source Software daarentegen wordt meestal rechtstreeks door de gebruikers ondersteund en die willen (open) standaarden zodat ze toegang blijven houden tot hun gegevens, een eenvoudigere interoperabiliteit met anderen en makkelijkere integratie met hun andere systemen. Zie hoofdstuk 3 voor het verband tussen Open Source Software en Open Standaarden.
Ondersteuning Technische ondersteuning voor software kan van een aantal verschillende kanten komen: personeel van de eigen organisatie, consultants, de softwareleverancier of de softwareontwikkelaar en een ‘community’ (dat kunnen bijvoorbeeld de gebruikers van de software zijn of een forum of mailing list). Bij veel proprietary software krijg je alleen gratis ondersteuning voor ‘gewone’ algemene problemen. Als je specifieke problemen hebt met hun software in jouw computeromgeving dan moet je meestal (dure) ondersteuning kopen, omdat je weinig tot geen mogelijkheden hebt het programma of de data zelf te veranderen. Je bent dus aangewezen op consultants en een community voor zover die daarvoor bestaat, maar zij hebben ook geen mogelijkheden tot aanpassing van de broncode van de software. Open Source Software heeft vaak veel grotere en actievere communities. Zowel de ontwikkelaars als de gebruikers gebruiken mailinglists, websites en webforums om elkaar te helpen en het product verder te verbeteren. Vaak wordt naast het software-ontwikkeltraject ook een documentatie-project uitgevoerd, waardoor er veel up-to-date informatie bestaat in de vorm van help files, FAQ’s, how-to’s en discussieforums. Omdat potentiële gebruikers bij elk onderdeel van het ontwikkelproces betrokken worden, zullen hun functionele eisen veel eerder geïmplementeerd worden. Problemen met software kunnen veel sneller opgelost worden omdat de gebruikers via internet rechtstreeks contact hebben met de ontwikkelaars en hun medegebruikers. En als de kennis aanwezig is kunnen en mogen gebruikers zelf problemen oplossen zonder de licentievoorwaarden te overtreden.
Andere voordelen Een ander belangrijk voordeel dat door geïnterviewden werd genoemd is dat van maatwerk; de eigenschappen van de software worden helemaal op de gebruikers afgestemd. Digitale duurzaamheid werd door de geïnterviewden ook genoemd als voordeel. Er zijn ook sociale, morele en ethische redenen om Open Source Software te gebruiken, maar dat valt buiten het kader van deze scriptie. Kijk hiervoor eens bij de Free Software Foundation. Van den Assem et al (2007) noemt als voordeel ook nog de ingebouwde kwaliteitscontrole en betere veiligheid:
De open inzage in de broncode zal er toe leiden dat er, veelal meer dan dat het geval is bij gesloten software, anderen dan de auteur van de code naar de code kijken. Zo worden onvolkomenheden en fouten eerder en vaker geconstateerd. Dit kan bijvoorbeeld voor veiligheidslekken in kritische delen van de code heel relevant zijn. Een voorwaarde is uiteraard wel dat de geschreven code daadwerkelijk voldoende aandacht trekt. (p. 8).
Doordat iedereen Open Source Software mag aanpassen, kunnen er lokale en regionale bedrijven ontstaan die klanten ondersteuning kunnen bieden bij de training van gebruikers, of de software verder aan de behoefte van de klant aan kunnen passen. De lokale economie kan hierdoor worden ondersteund. Sommige landen willen niet afhankelijk zijn van één ontwikkelaar uit het buitenland. De Nederlandse overheid lijkt daar geen problemen mee te hebben (gehad), gezien het monopolie van Microsoft op de markt van zowel officepakketten als besturingssystemen. Van den Assem et al (2007) noemen ook nog als voordeel van Open Source Software de versterking van de ICT kennis en vaardigheden door actieve participatie in open source. Open source software vormt een interessant object ter bestudering in het ICT onderwijs en als basis voor verdere uitbreidingen en/of toepassingen in het kader van een ICT opleiding. (p. 8). Een laatste voordeel volgens Van den Assem et al (2007) is de groei van een publiek goed: een lichaam van gemeenschappelijke software:
Open source vertegenwoordigt een publiek goed, waar anderen op verder kunnen bouwen. Dit heeft potentieel diverse voordelen. Ten eerste wordt het onderhoud van het publieke deel verdeeld over een groot aantal actoren, waardoor de kosten zoveel mogelijk worden gereduceerd. Ten tweede wordt doordat er geen onderscheidend aanbod is te creëren uitsluitend met behulp van de gemeenschappelijke code, waardoor de concurrentie moet plaatsvinden op complementaire diensten en mogelijk aanvullende, vernieuwende functionaliteit. (p. 8).
